Kamu vazifelisi, makam, ikram, imtihan ve ortaya çıkan üzücü sonuç

Yenişafak Gazetesi köşe muharrirlerinden Ahmet Ünlü, bugünkü yazısında kamu vazifelilerinin makamı münasebetiyle karşılaştığı ikram vb. dertleri …

By

Yenişafak Gazetesi köşe muharrirlerinden Ahmet Ünlü, bugünkü yazısında kamu vazifelilerinin makamı münasebetiyle karşılaştığı ikram vb. dertleri lisana getirdi.

Ünlü yazısında:

Habil ve Kabil ortasındaki sorunun kaynağı da büsbütün bölüşüm ve hakkına razı olmamaktan kaynaklanmıştı. İşte kamu idaresinde de kamu kaynağı ve gücünü kullanan kamu vazifelilerinin ısrarla belirlenen kuralları zorlaması ve kontrolü sevmemesi de beklenen doğal bir davranıştır. Güç ve kaynak kullanımındaki ihtirasın önüne nasıl geçileceği de kamu idaresinin en önemli uğraş alanı olagelmiştir. Muvaffakiyet tartışmalı olsa da uğraş verildiği tartışmasızdır. Kamu gücünü ve kaynağını kullanmanın keyfine varanların önünden akan imkan ırmağı karşısındaki tavırlarının nasıl olması gerektiğini izah etmeye çalışacağız.

Peygamberimiz’in kamu vazifelileri için koyduğu ikram ölçüsü

Hz. Peygamber (S.A.V.), idari makamlarda bulunanlara verilen armağanlarla ilgili olarak; “Yetkililerin aldığı ikramlar, ganimetten aşırmak (kamu malını zimmetine geçirmek) üzeredir.” buyurmuştur. Tekrar Resülullah (s.a.v.), zekat toplamakla görevlendirdiği memurunun ikram aldığını işittiğinde; “Benim gönderdiğim bir görevliye ne oluyor ki: “Bu zekat malıdır; bu da bana ikram edilmiştir” demektedir! Bu kişi babasının (yahut anasının) konutunda oturup kalsa, sanki kendisine ikram verilir miydi? Allah’a yemin ederim ki, sizden biriniz o zekat malından bir şey alırsa kıyamet gününe o malı boynunda taşıyarak gelecektir” buyurmuştur. Peygamberimiz’in kamu görevlisine armağan konusunda koyduğu en temel ölçü budur. Şayet bu vazifede bulunmasaydın sana bu armağan verilir miydi?

İşte Peygamberimiz’in koyduğu bu kurala ister Müslüman olsun isterse kafir, kimsenin itiraz edemeyeceğini düşünüyorum. Yani kamunun sana emanet ettiği kamu vazifesi olmasaydı sana bu imkanlar sunulur muydu?

Elbette armağan toplumsal ilgilerin tesis edilmesinde kıymetli bir araçtır. İnsanların sivil hayatlarında birbirleriyle hediyeleşmelerinde rastgele bir sorun bulunmamaktadır. Burada sorun olan, kamu görevlisine kamu vazifesi nedeniyle verilen armağanlardır. Bu nedenle, kamu vazifelisi armağan kabul ederken kendisine şu soruyu sormalıdır: Kamu vazifelisi olmasaydım ya da işgal ettiğim makam ve mevkide bulunmasaydım, bu armağan tekrar de bana verilecek miydi?

Teklif edilen armağanın büyük ya da küçük olması, maddi bedelinin bulunup bulunmaması kıymetli değildir. Bir kamu vazifelisi maddi pahası büyük olan bir ikramdan etkilenmeyebilir, diğer birisi bedelsiz üzere görülen bir ikramdan etkilenebilir.

Memurların armağan almasındaki ölçü nedir ve nasıl belirlenmiştir?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 29’uncu hususunda memurların ikram alma, menfaat sağlama yasağı belirlenmiştir. Buna nazaran, devlet memurlarının direkt doğruya yahut aracı eliyle armağan istemeleri ve vazifeleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama gayesi ile armağan kabul etmeleri yahut iş sahiplerinden borç para istemeleri ve almaları yasaktır. Bu yasağa ters hareket edenler olayın mahiyetine nazaran memuriyetten çıkarma cezasıyla dahi karşı karşıya kalabilirler.

Mevzuatta menfaat sağlama maksadıyla ikram alma katiyetle yasaklanmış olmasına karşın, birtakım kamu vazifelilerinin yılbaşı, bayram vb. özel günler mazeret edilerek, iş sahiplerinden ya da mesai arkadaşlarından vakit zaman ikram aldıkları bilinen bir gerçektir.

Kamu görevlilerine verilen yahut kamu görevlilerince alınan ikramlar, kamuoyu nezdinde etik tartışmalara yol açmakta, kamuda yozlaşmaya, kamu vazifelilerinin eleştirilmesine, yolsuzlukla ilgili algılamaların artmasına, kamu idaresi ve yöneticilerine duyulan prestij ve inancın sarsılmasına neden olmaktadır. Birinci bakışta kimi vakit kıymetsiz üzere görünen ve bu nedenle göz yumulan ikramlar, birçok vakit kamu görevlisinin tarafsızlığını, kararlarını ve vazifesini etkileyebilmekte, adeta bubi tuzağına dönüşmektedir.

Kamu görevlisinin tarafsızlığını, performansını, kararını yahut misyonunu yapmasını etkileyen yahut etkileme ihtimali bulunan ve direkt ya da dolaylı olarak kabul edilen her türlü eşya ve menfaat ikram kapsamındadır. İkramın ekonomik pahasının olup olmaması kıymetli değildir.

Kamu vazifelileri, yürüttükleri misyonla ilgili bir iş, hizmet yahut menfaat ilgisi olan gerçek yahut hukuksal bireylerden kendileri, yakınları yahut üçüncü kişi yahut kuruluşlar için direkt doğruya yahut aracı eliyle rastgele bir armağan alamazlar ve menfaat sağlayamazlar.

Hangi armağanlar yasak kapsamında yer almamaktadır?

Yönetmelikte, ikram alma yasağının istisnaları tek tek sayılmaktadır. Buna nazaran;

1- Misyon yapılan kuruma katkı manasına gelen, kurum hizmetlerinin hukuka uygun yürütülmesini etkilemeyecek olan ve kamu hizmetine tahsis edilmek, kurumun demirbaş listesine kaydedilmek ve kamuoyuna açıklanmak şartıyla alınanlar (makam aracı ve belirli bir kamu görevlisinin hizmetine tahsis edilmek üzere alınan öteki armağanlar hariç) ile kurum ve kuruluşlara yapılan bağışlar, 2- Kitap, mecmua, makale, kaset, takvim, cd yahut buna emsal nitelikte olanlar, 3- Halka açık yarışlarda, kampanyalarda yahut etkinliklerde kazanılan ödül yahut armağanlar, 4- Herkese açık konferans, sempozyum, forum, panel, yemek, resepsiyon yahut buna emsal etkinliklerde verilen hatıra niteliğindeki armağanlar, 5- Tanıtım hedefine yönelik, herkese dağıtılan ve sembolik pahası bulunan reklam ve el sanatları eserleri, 6- Finans kurumlarından piyasa şartlarına nazaran alınan krediler.

Neler armağan alma yasağı kapsamındadır, yani alınamaz?

1- Vazife yapılan kurumla iş, hizmet yahut çıkar ilgisi içinde bulunanlardan alınan karşılama, veda ve kutlama armağanları, burs, seyahat, fiyatsız konaklama ve armağan çekleri, 2- Taşınır yahut taşınmaz mal yahut hizmet satın alırken, satarken yahut kiralarken piyasa fiyatına nazaran makul olmayan bedeller üzerinden yapılan süreçler, 3- Hizmetten yararlananların vereceği her türlü eşya, giysi, takı yahut besin tipi ikramlar, 4- Misyon yapılan kurumla iş yahut hizmet ilgisi içinde olanlardan alınan borç ve krediler.

Etik ihlaline ait hayattan örnekler

– Bir Vilayet’e yeni atanan valiye beğenilen geldiniz ziyaretinde bulunan bir müteahhit, değerli bir el halısı armağan etmiştir.

– Başarılı Çocuklara Yardım Derneği’nin, derneği denetlemekle vazifeli bir kontrol elemanının kızına burs vermesi.

– Sınıf annelerinin öğretmene, Öğretmenler Günü’nde 22 ayar bir bilezik armağan etmesi.

– Bir vilayet müdürünün, kızının düğünü için piyasa fiyatının yarısına düğün salonu kiralaması.

– Bir vilayet müdürünün özel aracını araç kiralama firması vasıtasıyla kiraya vermesi.

– Genel müdürün, kurumuna iş yaptırdığı müteahhide fiyat ödemeden makam odası yaptırması.

– Üst seviye bir kamu görevlisinin bir iş adamından piyasa fiyatının yarısına mesken satın alması.

– Bir küme üst seviye kamu görevlisinin Hazine yerini satın alarak yapı kooperatifi kurması.

– Bir Sayıştay denetçisinin kızını, kontrol yaptığı bir kurumda işe başlatması.

-Üniversite hastanesine gelen bir hastanın öğretim üyesince özel muayenehanesine yönlendirilmesi. Ya da özel muayenehanesine gelen bir hastasının tetkiklerinin sıraya tabi tutulmadan süratli bir halde hastanede yaptırılması.

Söylediklerimizin gerçek hayatla ne kadar örtüştüğünü ve ne kadar tanıdık geldiğini okuyucularımızın takdirine bırakıyoruz.

Sonuç olarak Kamu Vazifelileri Etik Konseyi’ne çok büyük vazifeler düşmektedir. Bu konsey ne kadar faal ve süratli çalışırsa birçok kötülük kaynağında kuruyacaktır. 2020 yılında bu konseyin internet sayfasında yer alan yalnızca bir ihlal kararı verildiğini görünce ümidimiz azalsa da çıkmadık candan ümit kesilmez diye yutkunmaya devam ediyoruz.

You may also like