Bakan Ersoy, ‘Kybele’ heykelinin tanıtımını yaptı

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye’den 1960’lı yıllarda İsrail’e götürülerek satılan ve yaklaşık 60 yıl sonra doğduğu topraklara …

By

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye’den 1960’lı yıllarda İsrail’e götürülerek satılan ve yaklaşık 60 yıl sonra doğduğu topraklara geri getirilen tarih öncesi devirlerde bolluğun ve rahmetin sembolü, koruyucusu olduğuna inanılan “ana tanrıça” Kybele heykelinin tanıtımını yaptı.

İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde gerçekleşen toplantıda konuşan Ersoy, bu toprakların kültür ve medeniyet zenginliğinin her kesimini Türkiye’ye ve tüm insanlığa kazandırmak için ağır çalışmalar yürüttüklerini, bununla birlikte mevcut mirası korumak için de büyük hassasiyetle hareket ettiklerini anlattı.

– “Dünya çapında çok daha tesirli bir uğraş başlattık”

Kaçakçılıkla Uğraş Şube Müdürlüğünün artık Daire Başkanlığı olarak vazife yaptığını belirten Ersoy, “Daire Başkanlığı; Yurtiçi Kaçakçılıkla Gayret, Yurtdışı Kaçakçılıkla Çaba, Eğitim ve Farkındalık Şubesi olmak üzere branşlaşan üçlü bir yapıda misyon yapmaktadır. Çaba için gerekli olan gruplarımızın sayılarını ve imkanlarını da artırmak gerekiyor. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle biz bunu Daire Başkanlığı düzeyine getirdik ve üç katına çıkarttık. Onların yetkilerini ve kaynaklarını da artırarak dünya çapında çok daha tesirli bir uğraş başlatmış olduk.” diye konuştu.

Bakan Ersoy, Daire Başkanlığının salgın şartlarına karşın kültür varlığı kaçakçılığı ile uğraş faaliyetlerine kararlılıkla devam ettiğinin altını çizerek, şunları kaydetti:

“İşte bunun sonucu olarak, 1960’lı yıllardan beri ülkesinden uzak kalmış olan Kybele heykeli artık ilişkin olduğu topraklara, vatanına gelmiştir. Yapıtın iade süreci bir İsrail vatandaşının, 2016 yılında Roma Devri’ne ilişkin bir Kybele heykelini yurt dışına ihraç edebilmek için kendi ülkesinin makamlarından müsaade talebinde bulunması ve İsrail makamlarının, yapıtın fotoğrafını ülkemize ileterek kökeni hakkında bilgi talep etmesiyle başlamıştır. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü uzmanları Feza Demirkök ve yakın vakitte müzemizden emekli olan Şehrazat Karagöz bu heykelin Afyonkarahisar’da, 1964 yılında bulunmuş olan ve halihazırda Afyonkarahisar Müzesi’nde sergilenen ‘Kovalık Eserleri’yle tipolojik benzerliğini tespit etmişlerdir. Pahalı mesai arkadaşlarıma titiz çalışmaları için buradan bir sefer daha teşekkür ediyorum.”

Elde edilen bilgiler ışığında harekete geçilerek yapıtın Amerika’da gerçekleştirilecek satışının durdurulmasının istendiğini aktaran Ersoy, şunları anlattı:

“İlgili şahsın Kybele heykeline dair açtığı aidiyet davasına, Türkiye karşı hukuksal süreci başlatarak karşılık vermiştir. Bakanlığımız, Dışişleri Bakanlığımız ve New York Başkonsolosluğumuzun ağır çalışmalarıyla Kybele heykelinin iadesi konusundaki karşı argümanlarımız tüm muhataplarımıza iletilmiştir. Heykelin ülkemize ilişkin olduğunu ispatlamaya yönelik Bakanlığımız uzmanlarının yerinde yaptığı incelemelere ve raporlamalarına ek olarak İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığının Kaçakçılık ve Organize Cürümlerle Gayret Daire Başkanlıkları da çok önemli katkı sağlamışlardır.”

– “Süreç sulh yoluyla tamamlanmıştır”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Kybele heykelinin iade sürecine katkıda bulunanlara teşekkürlerini sunarak, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Bilimsel deliller, yapıtın ortaya çıkarıldığı yıllarda bölgede yaşayan görgü şahitlerinin tabirleri ve Afyonkarahisar’daki kaçakçılık olaylarına ait dokümanlar, Kybele heykelinin Türkiye’ye ilişkin olduğunu doğrulamaktadır. Ayrıyeten heykelin ortaya çıkarıldığı yıllarda Afyonkarahisar Müzesi Müdürü olarak misyon yapmış olan, merhum Hasan Tahsin Uçankuş’un şahsî arşivinden elde edilen dokümanlar de şahit tabirlerinin tutarlılığını göstermiştir. Tüm bu ortak çalışma ve gayretlerin sonucunda, yapıtı elinde bulunduran kişi, heykeli Türkiye’ye iade etmeyi kabul etmiş, süreç sulh yoluyla tamamlanmıştır.”

– “Sadece alanda değil dijital dünyada da gayret sürüyor”

Bakanlığın yalnızca alanda değil dijital dünyada da bu çabayı hassasiyetle sürdürdüğünü lisana getiren Ersoy, şunları kaydetti:

“İnternette, toplumsal medyada hem Bakanlığımız hem de emniyet ve jandarma yetkilileri tarafından kültür varlığı ve define araştırmak emeliyle yapılan yasa dışı çalışmalara dair paylaşımlar tespit edilmektedir. Bu tespitler sonucunda hem kültür varlığı kaçakçılığı ve kaçak hafriyat hatasını işlediği belirlenen şahıslar hakkında cürüm duyurusunda bulunulmakta hem de paylaşımlara erişimin önlenmesi kararları alınmaktadır. Bakanlığımız Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü ortasındaki yakın iş birliği, mahkemelerimizin verdiği mahkumiyet ve erişimin engellenmesi kararlarıyla daha da kuvvetlenmektedir. Bir sefer daha söz etmek isterim ki bu uğraş sırf devlet gücünün devreye sokularak yürütülebileceği bir faaliyet alanı değildir. Tüm halkımızı kültür varlığı kaçakçılığına karşı şuurlu davranmaya ve ilgili devlet ünitelerimizin aldığı önlemlere takviye olmaya çağırıyorum.”

Bakan Ersoy, Kybele heykelinin yeni müzenin tamamlanmasından sonra Afyonkarahisar’a döneceği bilgisini paylaştı.

– Kybele heykeli hakkında

Prehistorik periyotlardan itibaren Akdeniz havzasında bilhassa Anadolu’da rahmet ve bolluğun sembolü ve koruyucusu “ana tanrıça” olarak tapınılan Kybele’nin iki yanındaki aslanlar, tabiat ve hayvanlar üzerindeki hakimiyetini sembolize ediyor.

Antik periyot toplumsal ve dini ömründe bireylerin olmuş ya da olmasını diledikleri istekleriyle ilgili ya da inandıkları tanrısal varlığı onurlandırmak üzere ilah ya da tanrıçalara adak sunmaları yaygın bir gelenekti. Tanrıyı onurlandırmak üzere tapınaklar ya da kutsal alanlara sunulan malzemeler “adak objesi” olarak değerlendirilirdi. Kişinin toplumsal ve ekonomik statüsüne nazaran adak nesneleri, kolay bir taş kesiminden gösterişli bir heykele kadar farklılık gösterebiliyordu.

Sideropolisli Asklepiades’in Oniki İlah Ana’ya sunduğu bir adak heykeli olarak tarihte bilinen Kybele’nin yazıt kısmında, “Hermeios’un oğlu Sideropolisli Asklepiades adağı Oniki İlah Ana’ya dikti.” tabiri yer alıyor.

Türkiye’den 1960’lı yıllarda İsrail’e kaçırılan Kybele heykeli, uzmanlarca MS 3. yüzyıla tarihlendiriliyor. İncelemelerde, kelam konusu heykelin tipolojik özelliği, kullanılan mermerin cinsi, personelliği ve yazıtından edinilen bilgiler ışığında kuvvetle Anadolu kökenli olduğu anlaşılıyor.

– İade süreci

Türkiye’den kaçak yollarla İsrail’e ulaşan Roma Periyodu yapıtı “Kybele”, burada bir İsrail vatandaşı tarafından satın alındı. Yurt dışına çıkarmak üzere 2016 yılında İsrail makamlarına müracaatta bulunan kişi, heykelin Anadolu kökenli olduğunu beyan etti.

İsrail makamlarının eser fotoğraflarını Türkiye’ye iletmesiyle takibe başlayan Kültür ve Turizm Bakanlığı, eser ABD’ye ulaşmak üzereyken Anadolu kökenli olduğunu bildirdi.

Eser sahibinin heykeli bir müzayede konutu aracılığıyla satmak istemesi üzerine Bakanlık ABD makamlarından bu satışın durdurulmasını talep etti.

Yapıtı elinde bulunduran kişi, bu takibin akabinde kendi malı olduğunu beyan ettiği heykele uygun niyetli bir alıcı olarak sahip olduğunu belirterek ABD’de dava açtı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve Türkiye’nin New York Başkonsolosluğu Kybele’nin iadesi konusundaki karşı tezlerini mahkemeye taşıdı.

Heykelin, 1964’te Afyonkarahisar’da yapılan bir yol çalışmasında bulunan ve ilin müzesinde sergilenen “Kovalık eserleri”ne tipolojik benzerliğinin İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü uzmanlarınca bilimsel raporla vurgulanması üzerine, kolluk kuvvetleri uyumunda, Afyonkarahisar Müzesi Müdürlüğünce yapıtların çıktığı düşünülen bölgede 1960-1970’li yıllarda yaşayan şahısların bilgisine başvuruldu.

Tabirine başvurulan bireylerden birinin heykeli, fotoğrafını görmeden tanım ederek, kaçırılan Kybele heykelini öbür emsal heykel fotoğraflar ortasından seçmesi, yapıtın Türkiye’de bulunduğunun destekleyici bir delilini oluşturdu.

Tabirler ve elde edilen dokümanlar sonucu, Konya’da yaşayan bir şahsın o periyot tarihi eser kaçakçılığı yaptığı belirlenirken Konya Müzesi Müdürlüğünce bulunan savcılık evraklarıyla Afyonkarahisar’da anılan bölgede kaçakçılık hareketleri ve misal yapıtların yasa dışı edinimine ait ek kanıtlar sağlandı.

Bilimsel ispatlar ve yapıtın ortaya çıkarıldığı yıllarda bölgede yaşayan görgü şahitlerinin sözleri ile Afyonkarahisar’daki kaçakçılık olaylarına ait dokümanlar Kybele heykelinin Türkiye’ye ilişkin olduğunu doğruladı.

Türkiye’nin süratli ve titiz takibi sonucu, ABD’de dava görülmeye başlamadan eser sahibi Kyble heykelini uzlaşmacı bir hal göstererek Türkiye’ye iade etmeyi kabul etti.

You may also like